Στο πλαίσιο της υλοποίησης της Δράσης έλαβαν χώρα τα εξής:

Στις 21 Νοεμβρίου 10 πμ-12:30 μμ στο Προβιομηχανικό Έλαιοτριβείο Χαροκοπιού Γεωσιγνωσία Ελαιολάδου με συμμετοχή μαθητών από τα Δημοτικά Σχολεία Χαροκοπιού, και Κορώνης & το 7ο Πειραματικό Γυμνάσιο Καλαμάτας Κωνσταντίνα Μπουγιέση, Τεχνολόγος Τροφίμων, Ειδική στην Γευσιγνωσία Παρθένου Ελαιόλαδου, στην εκδήλωση παραβρέθηκε ως Εκπρόσωπος του Δήμου Πύλου Νέστορος ο Αντιδήμαρχος Δημοτικής Ενότητας Κορώνης Παναγιώτης Μαργιάννης

Στις 22 Νοεμβρίου 6 μμ-8:30 μμ έγινε παρουσίαση της Δράσης, Ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΜΟΣ ΤΗΣ ΕΛΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΟΡΩΝΗΣ ΧΑΡΟΚΟΠΙΟΥ.

Εκ μέρους του Συλλόγου Χαρακοπιαδιτών χαιρέτησε την εκδήλωση η Πρόεδρος Μάρθα Παντελάκη.

Χαιρετισμό επίσης απηύθυνε εκ μέρους της οικογένειας του Δωρητή Δημήτρη Τσάκωνα η κόρη του Μαρίκα Τσάκωνα.

Εκ μέρους του Δημάρχου Πύλου Νέστορος παραβέρθηκε ο Πρόερδος του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Κ. Ρομπάκης, καθώς και οι Δημοτικοί Σύμβουλοι Δ. Καφαντάρης και Ιλιάνα Σιούμπουλη

Ομιλητές: Ιωαμείμ Σπηλιόπουλος, Καθηγητής, τμήμα επιστήμης και τεχνολογίας τροφίμων, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου – «Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Ελαιολάδου & Διαχείριση Ποιότητας & Αυθεντικότητας» και η Μαρία Ξαπλαντέρη, Δρ. Βιολόγος, ΕΔΙΠ, Τμήμα Γεωπονίας, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου – «Η Βιολογία της Ελιάς»

Παρουσιάστικε η Μουσιολογική Μελέτη για την μετατροπή του Ελαιοτριβείο σε μουσείο νεότερου πολιτισμού από την μελετητική ομάδα αποτελούμενη από την Βάσια Πιέρρου και την Αλεξάνδρα Νικηφορίδου – «Παρουσίαση της Μουσειολογικής Μελέτης για την μετατροπή του Προβιομηχανικού Ελαιοτριβείου Χαροκοπιού σε Μουσείο Νεότερου Πολιτισμού»,

καθώς και η μελέτη του Αντώνη Πλυτά Ηλεκτρολόγου Μηχανικού ΕΜΠ για την Λειτουργική Αποκατάσταση του Ελαιοτριβείου. Συντονιστής της εκδήλωσης ήταν ο Μάρκος Χαρίτος διαχειριστής της Φιλόεργος ΙΙ ΑΜΚΕ.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν εκ μέρους της Εστίας Μικρασιατών και Ποντίων η Πρόεδρος Φωτεινή Κοτσογλανίδη και ο Χαράλαμπος Κοτσογλανίδης Διευθυντής του ΣΑΕΚ Καλαμάτας

ΟΜΙΛΙΑ ΙΩΑΚΕΙΜ ΣΠΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ

Τι είναι το ελαιόλαδο
Έλαιο που λαμβάνεται από τον ελαιόκαρπο αποκλειστικά με
μηχανικές ή άλλες φυσικές μεθόδους υπό συνθήκες ιδίως
θερμικές, οι οποίες δεν συνεπάγονται αλλοίωση του ελαίου και
δεν έχει υποστεί άλλη επεξεργασία πλην της πλύσης, της
καθίζησης, της φυγοκέντρησης και της διήθησης.

Κριτήρια ποιότητας
Διεθνείς οργανισμοί όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕC), το
Παγκόσμιο συμβούλιο ελαιολάδου (IOC), o Codex Alimentarius
έχουν θεσπίσει κριτήρια ποιότητας για το ελαιόλαδο. Αυτά είναι

• η οξύτητα (δείκτης των ελεύθερων λιπαρών οξέων στο
  ελαιόλαδο)
• ο αριθμός υπεροξειδίων (δείκτης των αρχικών σταδίων
  οξείδωσης του ελαιόλαδου)
• οι συντελεστές απόσβεσης στην υπεριώδη περιοχή
  (απορρόφηση στο UV) του φάσματος Κ232, Κ270, ΔΚ (δείκτης της
  οξείδωσης του ελαιόλαδου)
• οι αλκυλεστέρες των λιπαρών οξέων (σχετίζεται με την
  υγεία του ελαιόκαρπου, τις συνθήκες αποθήκευσης, την πρακτική
  εξαγωγής ελαιόλαδου και τη νοθεία)
• ο οργανοληπτικός έλεγχος ελαιόλαδου

Να σημειωθεί ότι φαινολικές ενώσεις (πολυφαινόλες) δεν
αποτελούν κριτήριο ποιότητας του ελαιόλαδου. Ωστόσο ελαιόλαδο
που περιέχει 250 mg/kg (ή 250 ppm) μπορεί να φέρει ισχυρισμό
υγείας. Ο ισχυρισμός υγείας που επιτρέπεται είναι ο εξής: “Οι
πολυφαινόλες του ελαιολάδου συμβάλλουν στην προστασία των
λιπιδίων του αίματος από το οξειδωτικό στρες”. Δόση 5 mg
φαινολικών ενώσεων ανά 20 g ελαιόλαδου ημερησίως είναι η
ποσότητα που εξασφαλίζει το όφελος για την υγεία του
καταναλωτή.

Κατηγορίες ελαιόλαδου
Με βάση αυτά τα κριτήρια το ελαιόλαδο ταξινομείται σε πέντε
κατηγορίες:
 Εξαιρετικά παρθένο ελαιόλαδο (Extra virgin olive oil)
 Παρθένο ελαιόλαδο (Virgin olive oil)
 Υποβαθμισμένο ελαιόλαδο (Lampante ή Μειονεκτικό)
 Εξευγενισμένο ή ραφιναρισμένο ελαιόλαδο
 Ελαιόλαδο προερχόμενο από ανάμιξη εξευγενισμένου
ελαιόλαδου και εξαιρετικό παρθένου ή παρθένου
ελαιόλαδου
Οι τιμές των κρητιρίων ποιότητας για κάθε κατηγορία ελαιόλαδου
παρουσιάζονται στον επόμενο πίνακα

Ελαιόλαδα Π.Ο.Π και Π.Γ.Ε
Ελαιόλαδα Π.Ο.Π. (Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης)
χαρακτηρίζονται αυτά που
α) κατάγονται από τη συγκεκριμένη περιοχή, τον συγκεκριμένο
τόπο ή τη συγκεκριμένη χώρα,
β) η ποιότητα ή τα χαρακτηριστικά τους οφείλονται ουσιαστικά ή
αποκλειστικά στο ιδιαίτερο γεωγραφικό περιβάλλον που
περιλαμβάνει τους εγγενείς φυσικούς και ανθρώπινους
παράγοντες, και
γ) η παραγωγή, η μεταποίηση και η επεξεργασία τους
πραγματοποιούνται στην οριοθετημένη γεωγραφική περιοχή.
Ελαιόλαδα Π.Γ.Ε. (Προστατευόμενη Γεωγραφική Ένδειξη)
χαρακτηρίζονται αυτά που

α) κατάγονται από την εν λόγω περιοχή, τον συγκεκριμένο τόπο ή
την εν λόγω χώρα,
β) η συγκεκριμένη ποιότητα, η φήμη ή άλλα χαρακτηριστικά τους
μπορούν να αποδοθούν στην εν λόγω γεωγραφική καταγωγή, και
γ) η παραγωγή, ή/και η μεταποίηση, ή/και η επεξεργασία
πραγματοποιούνται στην οριοθετημένη αυτή γεωγραφική περιοχή.

Στην Ελλάδα υπάρχουν 19 Π.Ο.Π και 11 Π.Γ.Ε. ελαιόλαδα.

Ελαιόλαδο Π.Ο.Π. Καλαμάτα (Kalamata PDO): παράγεται από
την ποικιλία Κορωνέικη (με μέγιστο 5% Μαστοειδή) και
χαρακτηρίζεται από πλούσια φρουτώδη γεύση και ισορροπημένες
πικρές και πικάντικες νότες.
Παράγεται σε όλο τον Νομό Μεσσηνίας. Είναι ίσως η πιο ευρεία
περιοχή Π.Ο.Π. σε όλη την Ελλάδα.
Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά ελαιόλαδου Π.Ο.Π. Καλαμάτα είναι
αυστηρότερα από αυτά που έχει θεσπίσει η ΕΕ για το extra
παρθένο ελαιόλαδο.

Χαρακτηριστικά ποιότητας	ΠΟΠ Καλαμάτας	Κανονισμός ΕΕ 2095/2016
Οξύτητα (%)	≤0,50	≤0,8
Κ232	≤2,20	≤2,5
Κ270	≤0,20	≤0,22
Aριθμός υπεροξειδίων (MeqO2/kg)	≤14	≤20
Ελαϊκό οξύ (%)	70-80	55-83
Λινελαϊκό οξύ  (%)	4-11	2,50-21,00
Στεατικό οξύ  (%)	2-4	0,50-5,00
Παλμιτελαϊκό όξύ  (%)	0,6-1,2	0,30-3,50
Παλμιτικό οξύ  (%)	10-15	7,50-20,00
Ολικές στερόλες (mg/Kg)	1100	1000

Το «Ελαιόλαδο Π.Ο.Π. Καλαμάτα», είναι ένα εμπορικό σήμα
που θεωρείται πρόσθετη εγγύηση ποιότητας. Προσδίδει στο
ελαιόλαδο υψηλότερη τιμή αγοράς και είναι ισχυρό εμπορικό
σήμα.

Μελέτη* σε 71 ελαιόλαδα περιοχής Μεσσηνίας έδειξαν
 οξύτητα με μέση τιμή 0,34%
 Κ232 με μέση τιμή 1,55 με μέγιστη τιμή 2,14
 Κ270 με μέση τιμή 0,13 με μέγιστη τιμή 0,21
 υπεροξειδίων με μέση τιμή 7,24 MeqO2/kg με μέγιστη τιμή
11,96 MeqO2/kg
 Ολικές στερόλες που κυμαινόταν από 744 έως 1283 mg/kg,
με μέση περιεκτικότητα 1033 mg/kg. Συνεπώς τα
Μεσσηνιακά εξαιρετικά παρθένα ελαιόλαδα παρουσιάζουν
χαμηλή συγκέντρωση συνολικών στερολών, με το 66,7% των
εξεταζόμενων δειγμάτων να βρίσκονται κάτω από τα
ρυθμιζόμενα όρια για την ΠΟΠ Καλαμάτας.
Ελαιόλαδα από Κορωνέικη ποικιλία στην Κρήτη και
Αυστραλία έχουν επίσης δείξει μια τάση χαμηλής
συγκέντρωσης συνολικών στερολών. Έτσι, η χαμηλή μέση
τιμή των συνολικών στερολών μπορεί να απεικονίζει σαφώς
ένα «ειδικό χαρακτηριστικό» για την ποικιλία Κορωνέικη,
αλλά εντελώς αντίθετη με τα υπάρχοντα τυπικά όρια για την
ΠΟΠ Καλαμάτας. Αντίθετα, η συνολική συγκέντρωση
στερολών των πιο μελετημένων ισπανικών και ιταλικών
ποικιλιών είναι πάντα αρκετά πάνω από το όριο των 1000
mg/kg.
 Τιμές λιπαρών οξέων. Παρά το γεγονός ότι όλα τα δείγματα
πληρούσαν τα πρότυπα για την κατηγορία έξτρα παρθένου
ελαιόλαδου όπως αναφέρθηκε παραπάνω, σύμφωνα με τον
κανονισμό 2568/91 της ΕΟΚ τα στενά όρια του Π.Ο.Π.
Καλαμάτα σε ορισμένες περιπτώσεις (10/69) από τα νόμιμα
όρια Π.Ο.Π.

*Preliminary Study and Observation of “Kalamata PDO” Extra Virgin Olive Oil,
in the Messinia Region, Southwest of Peloponnese (Greece), Foods 2019
8(12):610. Skiada, Tsarouhas, Varzakas
ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΑ
Τα σύγχρονα ελαιοτριβεία διακρίνονται στα Τριφασικά και στα
Διφασικά. Διάκριση αφορά τον τρόπο λειτουργίας των
διαχωριστήρων. Χρησιμοποιούν υψηλές ταχύτητες περιστροφής
για να διαχωρίσουν στοιχεία με διαφορετικές πυκνότητες.
Η ταχύτητα περιστροφής είναι τυπικά μεταξύ 2500 και 5000 rpm.
Αυτό δημιουργεί μια δύναμη τυπικά κοντά στα 3000 G.
Χαρακτηριστικά τριφασικών
 συνεχής διαδικασία
 ανάγκη για μεγάλη ποσότητα νερού ώστε να βελτιωθεί η
απόδοση της παραγόμενης ποσότητας ελαιόλαδου (1-2 %),
προσθέτοντας ζεστό νερό (<38 o C).
 παραγωγή μεγάλου όγκου υγρών αποβλήτων. Για 1000 kg
ελαιόκαρπου παράγονται 500 kg ελαιοπυρήνα με ποσοστό
περιεκτικότητας σε υγρασία περίπου 50 % και 1200 kg υγρά
απόβλητα (150 % του βάρους των ελιών).
Δεν υπάρχει αποτελεσματική και οικονομική μέθοδος διαχείρισης
των αποβλήτων.
Χαρακτηριστικά διφασικών
 συνεχής διαδικασία
 τα τελικά προϊόντα είναι το ελαιόλαδο και ο ελαιοπυρήνας, ο
οποίος συμπεριλαμβάνει και τα απόνερα. Το πιο σημαντικό
πλεονέκτημα της μεθόδου είναι η ελάχιστη απαίτηση ύδατος,
καθώς και η αποφυγή υγρών αποβλήτων. Για 1000 kg
ελαιόκαρπου παράγονται 800 kg απόβλητα.
 μειονέκτημα της διφασικής διαδικασίας είναι το αυξημένο
ποσοστό υγρασίας στον ελαιοπυρήνα.

Η ποιότητα του παραγόμενου ελαιόλαδου από τις δύο διαδικασίες
δεν διαφέρει. Ωστόσο έχει βρεθεί ότι η περιεκτικότητα σε
πολυφαινόλες είναι μεγαλύτερη σε ελαιόλαδο που παράγεται σε
διφασικά ελαιοτριβεία

Παραδοσιακά ελαιοτριβεία
Χαρακτηριστικά της ελαιοποίησης σε παραδοσιακά ελαιοτριβεία
Άλεση (Πολτοποίηση): Οι ελιές ρίχνονται σε μια κυκλική λεκάνη
(αλώνι), όπου μεγάλες, κυλινδρικές μυλόπετρες από γρανίτη ή
άλλο σκληρό πέτρωμα περιστρέφονται αργά, συνθλίβοντας τον
καρπό, συμπεριλαμβανομένου του πυρήνα, μέχρι να σχηματιστεί
μια ομοιογενής πάστα (ελαιοζύμη). Η περιστροφή γινόταν αρχικά
με ζώα ή χειροκίνητα και αργότερα με μηχανική κίνηση.
Μάλαξη: Μπορεί να περιλαμβάνουν στάδιο μάλαξης μπορεί και όχι
Διαχωρισμός (Πίεση): Η πάστα απλώνεται σε ειδικά δισκοειδή
φίλτρα, γνωστά ως “ντορβάδες” (παραδοσιακά τρίχινα τσουβάλια ή
πανιά). Αυτά στοιβάζονται σε πιεστήριο που λειτουργεί ηλεκτρικά ή
κινείται με την βοήθεια αλόγων ή γαϊδουριών. Με την άσκηση
πίεσης, συχνά με ταυτόχρονη προσθήκη ζεστού νερού, εξάγεται ο χυμός της ελιάς, ένα μείγμα ελαιόλαδου και νερού.
Τελικός διαχωρισμός: Ο χυμός συλλέγεται σε ειδικό δοχείο,
όπου, λόγω της διαφοράς πυκνότητας, το λάδι ανεβαίνει στην
επιφάνεια και διαχωρίζεται από το νερό  

Χαρακτηριστικά και Σημασία
Η εξαγωγή ελαιόλαδου από παραδοσιακά ελαιοτριβεία δεν
σημαίνει καλύτερη απόδοση σε ελαιόλαδο, απλά διαφοροποιεί τη
διαδικασία δίνοντας έναν τόνο πιο ρομαντικό.
Η αργή και ψυχρή έκθλιψη με μυλόπετρες παράγει υψηλής
ποιότητας, παρθένο ελαιόλαδο, προδίδοντας ιδιαίτερα αρώματα
στο ελαιόλαδο. Το ελαιόλαδο έχει βουτυρώδη γεύση που είναι
αποδεκτή από τους καταναλωτές.
Πλεονεκτήματα παραδοσιακών ελαιοτριβείων:

• Η ανάδειξη του παραδοσιακού τρόπου εξαγωγής ελαιόλαδου
  συνδέεται με θετική επίδραση στις πρακτικές προώθησής του.
• παραγωγή ελαιόλαδου με ιδιαίτερα αρώματα, πιο άγριο
  χαρακτήρα και με βουτυρώδη γεύση.

Μειονεκτήματα παραδοσιακών ελαιοτριβείων:
 Δεν υπάρχει δυνατότητα συνεχούς εντατικής λειτουργίας
 Δύσκολος και χρονοβόρος καθαρισμός τους

• Το ελαιόλαδο εκτίθεται περισσότερο στο οξυγόνο
• Απαιτούν μεγαλύτερο χώρο εγκατάστασης από τα σύγχρονα
  ελαιοτριβεία.

Συμπερασματικά
Το ελαιόλαδο που εξάγεται από παραδοσιακό ελαιοτριβείο έχει
ιδιαίτερα γευστικά χαρακτηριστικά χωρίς να υπολείπεται ποιοτικά από αυτά που παράγονται από τα σύγχρονα ελαιοτριβεία. Η παραγωγή ελαιόλαδου από παραδοσιακό ελαιοτριβείο δίνει στην διαδικασία έναν πιο ρομαντικό και νοσταλγικό τόνο. Αυτό σε συνδυασμό με την εμπορική αξία του ελαιόλαδου “Π.Ο.Π. Καλαμάτα” μπορεί να προσδώσει στο ελαιόλαδο της περιοχής πρόσθετη αξία με σημαντική επίπτωση στην οικονομία της ευρύτερης περιοχής. Επιπλέον, συμβάλλει στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομίας με τρόπο «ζωντανό» και βιώσιμο.

Το video της εκδήλωσης βρίσκεται αναρτημένο στην σελίδα Videoθήκη.

Στο πλαίσιο της διοργάνωσης εκπονήθηκε πρωτότυπη πλατφόρμα – ψηφιακός χάρτης ο οποίος είναι προσβάσιμος μέσω της σελίδας χάρτης/map η οποία θα είναι αφιερωμένη στον εντοπισμό ιστορικής σημείας σημείων που συνδέονται με τον Πολιτισμό της Ελιάς στην Περιοχή Κορώνης Χαροκοπιού (Αιωνόβιες Ελιές και ελαιώνες με δέντρα μεγάλης ηληκίας, τζάρες μεγάλου μεγέθους, παραδοσιακά ελαιοτριβεία ή τα κατάλοιπά τους) ή στην συλλογή σχετικού φωτογραφικου υλικού.

Ήδη έχουν αναρτηθεί τέτοια σημεία το οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την χάραξη περιηγητικών διαδρομών ενώ παράλληλα παρέχεται η δυνατότητα υποβολής μέσω email σημείων ή φωτογραφικού υλικού από ενδιαφερόμενους να συμβάλουν στον εμπλουτισμό του χάρτη.